Uzun nərddə başlanğıc düzülüşü: baş və ev xanaları
Hər oyunçunun 15 daşını diaqonal başda necə yerləşdirməli? 24 xananı, evin yerini və ilk zər gedişlərini aydın nümunələrlə öyrənin.
Uzun nərddə başlanğıc taxtası necə görünür?
Uzun nərdin başlanğıcını öyrənmək üçün mürəkkəb şəkil əzbərləməyə ehtiyac yoxdur. Hər oyunçunun on beş daşı bir xananın üzərində üst-üstə yığılır. Bu xana «baş» adlanır. İkinci oyunçunun bütün daşları diaqonal qarşı küncdə yerləşən öz başındadır. Digər bütün üçbucaq xanalar boş qalır. Başlanğıcın bu sadəliyi çox vaxt insanı çaşdırır: tavla oyununun tanış düzülüşünü götürüb uzun nərdə tətbiq etmək olmur.
Taxtada iyirmi dörd üçbucaq xana var. Hər uzun tərəfdə on iki xana yerləşir, ortadakı bar hissələri ayırır. İki rəngdən on beş daş və iki altıüzlü zər istifadə olunur. Uzun nərddə rəqibin daşını vurmaq yoxdur. Məqsəd daşları başdan çıxarmaq, eyni istiqamətdə yol boyu aparmaq, öz ev xanalarına toplamaq və hamısını taxtadan çıxarmaqdır.
Xananın nömrəsini oyunçunun baxışından deyin
Bu izahda hər oyunçu öz başını 24-cü xana sayır. Öz evinin xanaları 1, 2, 3, 4, 5 və 6-dır. Daş irəlilədikcə nömrə azalır. Rəqib də öz yolunu eyni qayda ilə sayır, lakin onun başı fiziki taxtanın başqa küncündə olduğundan eyni künc iki oyunçu üçün eyni nömrə daşımır. Bu fərqi qeyd etməyən sxemdə hətta düzgün gediş belə yanlış görünə bilər.
Hər iki oyunçunun daşları taxta üzərində saat əqrəbinin əks istiqamətində hərəkət edir. Başlar diaqonal qarşıdadır. Daş barın üstündən xətti qısaldıb keçmir; xanaların ardıcıllığı ilə dövr edir. Eviniz harada yerləşir sualına yalnız sizə yaxın tərəfi göstərməklə cavab verməyin. Ev oyunçu yolunun son altı xanasıdır.
Daşları sayın və boş xanaları yoxlayın
Öz rənginizdən on beş daşı götürün, hamısını baş xanasına yerləşdirin. Qarşı tərəfə on beş başqa rəngli daşı diaqonal başda yığdırın. Əgər hansısa daş təsadüfən kənardakı üçbucağın üstündə qalıbsa, oyuna başlamayın. On dörd daşın başda, birinin qabaqda olması xüsusi açılış sayılmır. Başdan mərhələli çıxma qaydası oyunun strategiyasının əsas hissəsidir.
Müqayisə üçün, Tavla Classic və Modern-in başlanğıcında oyunçu öz baxışından 24-cü xanaya iki, 13-cü xanaya beş, 8-ci xanaya üç və 6-cı xanaya beş daş qoyur. Bu düzülüş qısa nərdə məxsusdur. Həmin oyunda istiqamətlər qarşı-qarşıya gedir və tək rəqib daşı vurula bilər. Uzun nərdin baş qaydasını qısa nərd sxemindən çıxarmaq olmaz.
Niyə məhz diaqonal künclər?
İki dəst eyni tərəfdə yerləşdirilsə, daşların bir-birinə münasibəti dəyişər və yarış düzgün başlamaz. Diaqonal başlar hər rəngin öz yolunu müəyyən edir. Düşünün ki, iki qaçışçı dairəvi yolun fərqli nöqtələrindən eyni istiqamətdə qaçır. Hər biri öz finiş zonasına çatmalıdır. Uzun nərddə daşların hərəkəti də bu məntiqlə qurulur: bir rəng o birini vurub geri qaytarmır, ancaq onun enəcəyi xananı bağlaya bilər.
Taxtanı çevirdikdə kağız üzərində sol və sağ dəyişə bilər. Amma künclərin diaqonal yerləşməsi dəyişmir. Təlim şəkli hazırlayan şəxs hər iki tərəfin başını, hərəkət oxlarını və nömrələrin kimin baxışına aid olduğunu göstərməlidir. Yalnız bir ox çəkib hər iki rəngə şamil etmək bəzən anlaşılmazlıq yaradır. Xüsusən mobil ekranın görünüşü ilə fiziki taxta fərqli orientasiyada olanda bunu nəzərə alın.
İlk 6 və 5 zərini sxemdə sınayın
Başdan 6 və 5 atdığınızı fərz edin. Bir daş 24-dən 18-ə, sonra 13-ə gedə bilər, bir şərtlə ki, hər iki dayanacaq açıq olsun. Başqa ardıcıllıq 24-dən 19-a, sonra 13-ədir. Bu zaman iki zər ayrı-ayrılıqda tətbiq olunur. Sadəcə «cəmi on bir xana getdim» demək ara dayanacağın qanuniliyini yoxlamaq üçün kifayət etmir.
Adətən bir gedişdə başdan yalnız bir daş çıxarmaq olar. İlk gedişdə 6-6, 4-4 və 3-3 üçün müəyyən bloklanma şərtində istisna mövcuddur. Bu istisna bütün qoşa zərlərdə başdan sərbəst şəkildə iki daş götürmək hüququ vermir. Başlanğıc mövqeyini düzgün çəkmək həmin qaydanı aydın izah etmək üçün zəruridir. Əks halda şagird səhv xanaya düşdüyünü başa düşməyəcək.
Rəqibin tək daşı da dayanacağı bağlayır
Uzun nərddə daş vurulmadığına görə rəqibin bir daşı belə müəyyən xanaya enməyə imkan vermir. Daş zərin hərəkəti zamanı aralıqdakı rəqib xanalarının üstündən keçə bilər, ancaq həmin zərin sonunda orada dayana bilməz. Tutaq ki, 24-dən 18-ə düşmək istəyirsiniz, 18-də rəqib daşı var. Bu altılıq həmin daşla həmin istiqamətdə tətbiq edilmir. Başqa ardıcıllıq və digər daşın vəziyyəti ayrıca yoxlanmalıdır.
Başlanğıcdakı iki böyük daş yığını artıq iki mühüm bağlı xana yaradır. Onları səhv künclərə qoyan şəxs fərqli qanuni gedişlər alacaq. Buna görə oyun qaydası izah ediləndə taxtanın düzülüşünü cəmi bir cümlə ilə keçmək doğru deyil. Başın fiziki yerini və yolun istiqamətini həm şifahi, həm sxem üzərində göstərmək lazımdır.
Dörd hissə və ev xanaları
Taxtanı altıxanalıq dörd hissəyə ayırmaq öyrənməyi asanlaşdırır. Daşın 24-cü başlanğıc xanasını göstərin, sonra 18, 12, 6 və 1 nömrələrinə aparan trayektoriyanı barmağınızla izləyin. Bu nömrələr yalnız həmin oyunçunun baxışından verilir. Ev 1-dən 6-ya qədər olan son hissədir. Bütün on beş daş evə çatmayana qədər çıxarma mərhələsi başlamır.
Mövqeni rəqibin baxışından da yenidən qurun. Onun fiziki başqa küncdəki başı yenə 24 sayılır. Əgər hər iki oyunçu eyni fiziki küncü 24 adlandırırsa, fərdi nömrələmə sistemini qarışdırmısınız. Bir də yolun istiqamətini izləyib nömrələri yenidən qoyun. Bu üsul fiziki taxtanın hansı tərəfdə yerləşməsindən asılı deyil.
Başlanğıcda üç tipik səhv
Birinci səhv Tavla düzülüşünü götürməkdir. Başdan bütün on beş daşın yığılması uzun nərdin müəyyənləşdirici xüsusiyyətidir. İkinci səhv barı iyirmi beşinci xana saymaqdır. Taxtanın mərkəzi fiziki bölücüdür, əlavə dayanacaq deyil. Üçüncü səhv evin yerini daşların yolunu izləmədən təxmin etməkdir. Başlanğıcda evə daş yerləşdirilməsi yarışın uzunluğunu və bütün hərəkət qaydasını pozar.
Daha incə səhv odur ki, oyunçu başdan bir daşı çıxarıb düz on bir xana irəli atır, amma 6 və 5-in ara enişini göstərmir. İki zər iki ayrı hərəkət deməkdir. Təlim diaqramında 24, 18 və 13 kimi ara nöqtələri yazmaq izahı birmənalı edir. Həmin nöqtələrin açıq olub-olmadığı da qeyd edilməlidir.
Taxtanı dərs alətinə çevirin
Əvvəl bütün daşları çıxarıb sıfırdan düzgün düzün. Dostunuzdan rəqib rənginin başını seçməsini istəyin. Sonra hər ikiniz bir-birinizin evini göstərin. İndi iki zər atın və heç bir daşı tərpətmədən mümkün ilk ara dayanacaqları söyləyin. Səhv desəniz, ilk növbədə daşların yerini, sonra isə istiqaməti yoxlayın. Bu sadə məşq oyundan əvvəl yaranan mübahisələri azaldır.
Nard Online-da qanuni gedişlər göstərilir, təsdiqdən əvvəl geri götürmə və tətbiq daxilində qaydalar var. Brauzerdə oyun /play/ ünvanında açıqdır. Android tətbiqi 27 oktyabr 2026-cı ildən Google Play-də canlıdır: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.pixhelm.nardonline. iPhone versiyası hələ nəzərdən keçirilir, buraxılış tarixi elan edilməyib. Samsung Galaxy Store, Huawei AppGallery və RuStore müraciətləri də yoxlamadadır. Ekranda hansı cihaz olmasından asılı olmayaraq doğru baş düzülüşü eyni qalır.
Yeni başlayan üçün yadda saxlama üsulu
Diaqonal iki küncü, hər küncdə on beş daşı və hər rəng üçün son altı ev xanasını gözünüzdə canlandırın. Sonra qarşınızdakı insandan başınızı göstərməsini istəyin. Cavab fərqlidirsə, kiminsə daşını dəyişmək lazım deyil, baxış bucaqlarını müqayisə edin. Başlanğıc düzgün qurulduqdan sonra zər gedişini izah etmək xeyli rahatlaşır. Xüsusilə 6 və 5 misalında əvvəl ara dayanacağı, sonra yekun nöqtəni qeyd etmək vərdişi formalaşdırın.
Şəkilsiz başlanğıc sınağı
Düzgün düzülmüş taxtanı əvvəl bir tərəfdən, sonra qarşı tərəfdən fotoşəkil kimi təsəvvür edin. İki yeni oyunçudan başın və evin yerini göstərmələrini istəyin. Cavablar fərqlidirsə, daşları yenidən düzməkdən qabaq nömrələrin hansı oyunçuya aid olduğunu izah edin. Daşlar yerini dəyişməyib, sadəcə baxış nöqtəsi dəyişib. Təlim şəkillərində bu fərq aydın olmalıdır.
İkinci sınaqda 24, 18 və 13 xanalarını kağızda işarələyin. 6 və 5 ilə başdan çıxan bir daşın dayanacaqlarını göstərdiyinizi söyləyin. Sonra 18 nömrəsini silin. İndi marşrutun qanuniliyini yoxlamaq çətinləşir, çünki bir zərin hara endiyi görünmür. Bir başlanğıc sxeminin dəyəri gözəl olmasında deyil, yoxlanıla bilən məlumat verməsindədir.
Tez-tez verilən suallar
Hər başda neçə daş olur?
Hər oyunçu öz baş xanasına on beş daşı üst-üstə qoyur. Qarşı tərəfin on beş daşı fiziki taxtada diaqonal əks başda yerləşir.
Uzun nərddə 2, 5, 3, 5 düzülüşü varmı?
Xeyr. Bu qısa nərd və Tavla üçün istifadə olunan başlanğıcdır. Uzun nərddə hər rəngin bütün daşları tək bir baş xanasında toplanır.
Taxtada neçə üçbucaq xana var?
Cəmi iyirmi dörd xana var. Hər uzun tərəfdə on iki xana yerləşir. Ortadakı bar əlavə oynama xanası sayılmır.
Ev xanaları hansılardır?
Gediş edən oyunçunun baxışından ev 1-dən 6-ya qədər olan son altı xananı əhatə edir. Baş isə şəxsi 24-cü xanasıdır.
Hər iki oyunçu əks istiqamətdəmi gedir?
Xeyr. Uzun nərddə fiziki hərəkət hər iki rəng üçün saat əqrəbinin əks istiqamətindədir. Qısa nərddə istiqamətlər qarşı-qarşıyadır.
Daş bardan başlaya bilərmi?
Xeyr. Bütün daşlar başdan başlayır. Uzun nərddə daş vurulmadığı üçün bar vurulmuş daşların toplanması üçün istifadə olunmur.
İlk dayanacaq bağlıdırsa nə etməli?
Zərlərin digər sırasını və başqa qanuni gedişləri yoxlayın. Rəqibin tək daşı belə xananı bağlayır, iki zərlik gedişdə ara dayanacaq da açıq olmalıdır.
Başdan iki daş dərhal çıxa bilərmi?
Adətən bir növbədə yalnız bir daş çıxır. İlk gedişdə müəyyən bloklanma şərtində 6-6, 4-4 və 3-3 istisnaları tətbiq edilə bilər.
Sxemin düzgünlüyünü necə yoxlayım?
İki diaqonal başın hər birində on beş daş sayın, iyirmi dörd xananı göstərin və hərəkət oxunun evə doğru getdiyini təsdiqləyin.
Düzülüşü necə məşq edim?
Taxtanı sıfırdan qurun, hər iki evi göstərin, sonra 6 və 5 zəri üçün iki mümkün ara dayanacağı müəyyən edin.