Uzun nərddən gələn oyunçunun ilk təəccübü
Nərd taxtasına baxanda hər şey tanış görünür: iyirmi dörd üçbucaqlı xana, iki rəng daş və zərlər. Ancaq ilk gedişdə fərq üzə çıxır. Uzun nərddə rəqibin bir daşı belə xananı bağlayır, qısa nərddə isə həmin tək daşı vura bilərsiniz. Vurulan daşın taxtanın ortasındakı bara qoyulması oyunun ritmini tam dəyişir. Dünən təhlükəsiz görünən bir gediş bu gün rəqibə hücum imkanı yarada bilər.
Bu məqalə Nard Online üçün təsvir edilmiş Tavla Classic və Tavla Modern rejimlərini izah edir. Hər ikisində daşların hərəkəti, vurulması, bara düşməsi və evdən yığılması eyni prinsiplərə əsaslanır. Əsas fərq Modern rejimində ikiqatlama kubunun olmasıdır. Məhlədə, çayxanada və ya ailə məclisində eşitdiyiniz ayrıca razılaşmaları tətbiqin öz qaydası kimi təqdim etmirik. Əvvəlcə ümumi mexanikanı öyrənmək, sonra hansı variantda oynadığınızı dəqiqləşdirmək daha faydalıdır.
Uzun nərddən gəlmisinizsə, “başdan bir daş çıxarmaq” qaydasını burada axtarmayın. Qısa nərddə bütün on beş daş başlanğıcdan müxtəlif xanalara paylanır. Rəqiblərin istiqamətləri də eyni deyil. Bu iki fərqi unutmaq çox səhv gedişin səbəbidir. Müqayisəni genişləndirmək üçün uzun nərd qaydalarına və nərd növlərinə ayrıca baxmaq olar.
Taxtanın quruluşu və xanalara ad vermək
Nərd taxtasında dörd qrupda altışar olmaqla iyirmi dörd dar üçbucaqlı xana yerləşir. Ortadakı ayırıcı xətt bar adlanır. Qısa nərddə vurulan daş orada gözləyir; uzun nərddə isə daş vurulmadığına görə barın bu funksiyası yoxdur. Öz eviniz hərəkət istiqamətinizdəki son altı xanadır. Təlim üçün həmin xanalara 6-dan 1-ə qədər nömrə veririk, 1 isə daşın çıxarılmasına ən yaxın yerdir.
Buradakı bütün nümunələrdə nömrələr gediş edən oyunçunun baxış bucağına görə göstərilir. Siz özünüz üçün 24-dən 1-ə doğru irəliləyirsiniz. Rəqib də öz xanasını 24-dən 1-ə sayır, ancaq onun fiziki hərəkət istiqaməti sizinkinin əksidir. Sizin 24-cü xananız rəqibin 1-ci xanası ola bilər. Bir nəfərin 8-ci xanasını başqasının 8-ci xanası ilə qarışdırmaq real oyun vəziyyətini yanlış təsvir edir.
13/8 yazısı daşın sizin 13-cü xanadan 8-ci xanaya, yəni beş addım getdiyini bildirir. bar/22 bara düşən daşın üç zərlə sizin 22-ci xanaya qaytarılmasıdır. 6/off isə artıq evdəki daşın altılıq zərlə yığılması deməkdir. Bu işarələri başa düşmək hətta tətbiqdə nömrələr görünməyəndə də oyunu təhlil etməyə kömək edir. Mübahisəli vəziyyətdə “sol tərəfdəki xana” əvəzinə dəqiq istiqaməti və xananı söyləyin.
On beş daş necə düzülür?
Qısa nərdin ən çox istifadə olunan başlanğıc düzülüşündə hər oyunçunun öz baxış bucağına görə 24-cü xanasında iki, 13-cü xanasında beş, 8-ci xanasında üç, 6-cı xanasında isə beş daş olur. Cəmi on beş. Rəqib eyni düzülüşü öz istiqamətinə uyğun qurur. Bu sxemə bəzən “iki-beş-üç-beş” deyirlər. Hamısını bir küncə yığmaq qısa nərd deyil, uzun nərdin başlanğıcına bənzəyir.
Taxta üzərində oynayırsınızsa, əvvəlcə bir rəngin düzülüşünü tamamlayın. Sonra qarşı tərəfə keçib digər rəngin 24, 13, 8 və 6-cı xanalara düzgün yerləşdiyini yoxlayın. İki oyunçu yan-yana eyni istiqamətdə hərəkət etməməlidir. Daşın 24-dən başlayıb öz evinə hansı yolla gələcəyini barmağınızla izləmək səhv düzülüşü erkən üzə çıxarır. Uşaqlıqdan nərd oynayan adamlar belə başqa evdə taxtanın çevrilməsinə aldanırlar.
Öz daşlarınız eyni xanada istədiyiniz qədər qala bilər. Rəqibin iki və daha çox daşı olan xananı isə gedişin son nöqtəsi kimi seçə bilməzsiniz. Bir rəqib daşı olan xana fərqli qaydadır: ora düşmək həmin daşı vurmaq deməkdir. Tavla Modern rejimində ayrıca ikiqatlama kubu var, amma o, hərəkəti müəyyən edən iki zərdən biri deyil. Qaydalarda bu vasitələri qarışdırmamaq vacibdir.
Oyuna başlamaq və zəri oxumaq
Beynəlxalq qısa nərd ənənəsində oyunçular adətən bir zər ataraq kimin başlayacağını müəyyən edirlər; böyük zər atan göstərilən iki rəqəmlə ilk gedişi edir. Bərabər zər təkrar atılır. Bu, ümumi stolüstü oyun qaydasıdır. Nard Online haqqında verilmiş məhsul təsvirində ilk zər atma ekranının hər detalı ayrıca təsdiqlənmədiyi üçün həmin proseduru tətbiqin yoxlanmış interfeys funksiyası kimi göstərmirik.
Adi növbədə 6 to 3 gəlibsə, altı və üç ayrı-ayrı hərəkətlərdir. Bir daşı altı, başqa daşı üç xana irəlilədə bilərsiniz. Bəzən eyni daş əvvəl altı, sonra üç xana gedə bilər; hər dayanacaq qanuni olmalıdır. Yəni 13/7 keçidi mümkündürsə belə, növbəti 7/4 keçidinin də son xanası açıq olmalıdır. Zərləri tərs ardıcıllıqla oynamaq bəzən daha çox qanuni seçim açır.
Qoşa zər, məsələn 4 to 4, dörd ayrı dördxanalıq hərəkət verir. Bu, bir daşın heç yerə dayanmadan on altı xana uçması demək deyil. İstəsəniz dörd müxtəlif daşı, istəsəniz eyni daşı qanuni mərhələlərlə hərəkət etdirə bilərsiniz. Gedişlərin hər birinin sonunda rəqibin iki daşla bağladığı xanaya düşməməlisiniz. Zər ehtimalları haqqında bilik maraqlıdır, amma əvvəlcə hər bir zərin necə işlədiyini dərk edin.
Açıq və bağlı xana nədir?
Boş xana açıqdır. Öz daşlarınızın durduğu xana da sizin üçün açıqdır; ora əlavə daş qoymaq olar. Rəqibin yalnız bir daşı yerləşirsə, xana sizin üçün hələ də əlçatandır, çünki o daşı vura bilərsiniz. Rəqibin iki və ya daha çox daşı bir yerdədirsə, həmin xana bağlı hesab olunur. Qısa nərdin müdafiəsi məhz bu hədd üzərində qurulur.
Tutaq ki, sizin daşınız 13-cü xanadadır, zər isə 5 to 3 göstərir. Rəqibin iki daşı 8-ci xanadadırsa, 13/8 gedişi qanunsuzdur. Əgər 10-cu xana açıqdırsa, əvvəl 13/10 edə bilərsiniz. Sonra beşliklə həmin daşı 5-ci xanaya aparmaq yalnız 5-ci xana açıq olduqda mümkündür. Bu nümunədə qalan daşların mövqeləri göstərilmədiyi üçün bütün mümkün gedişləri saydığımızı iddia etmirik.
Bir zərin verdiyi məsafə daxilində qapalı xananın üstündən keçmək qadağan deyil; əsas məsələ həmin zərin harada bitməsidir. Ancaq eyni daş iki zərlə gedirsə, aralıq dayanacaq ayrıca qanuni olmalıdır. Məsələn, 13-cü xanadan 8-ə beşliklə gəlmək başqa şeydir, 13-dən 10-a üçlüklə dayanmaq başqa. 10 bağlıdırsa, ikinci hərəkət uğursuzdur. Bunu iki daşla göstərmək bəzən uzun izahatdan daha aydın olur.
Zərin hər iki rəqəmi istifadə edilməlidir
Oyunçu xoşuna gəlməyən zəri kənara qoya bilməz. Hər iki rəqəmlə qanuni gediş etmək mümkündürsə, hər ikisi oynanmalıdır. Yalnız biri mümkün olduqda həmin rəqəm istifadə olunur. Hər iki rəqəm ayrıca oynana bilir, amma birlikdə heç bir ardıcıllıq qurmaq mümkün deyilsə, böyük rəqəm məcburidir. Qoşa zərdə isə dörd hərəkətdən mümkün qədər çoxunu yerinə yetirmək lazımdır.
Məsələn, 6 to 4 atılıb. Altılıqla bir gediş, dördlüklə də başqa gediş mümkündür, lakin hansı birini oynasanız, digərinə qanuni yer qalmır. Bu halda altılıq seçilməlidir. Bu qayda “böyük rəqəmlə daha yaxşı hücum edim” tövsiyəsi deyil; qanuni növbənin qurulma tələbidir. Hər iki zərin ardıcıl oynana bildiyi vəziyyətdə isə yalnız böyük rəqəmlə kifayətlənmək olmaz.
Ən çox qarışıqlıq daş bardan qayıdanda və ya evdə sıxlıq yarananda baş verir. Bir ardıcıllıq rəqibin bağlı xanasında dayanır, başqa ardıcıllıq bütün rəqəmləri işlətməyə imkan verir. “Gediş yoxdur” deməzdən qabaq hər iki zər sırasını və başqa daşları yoxlayın. Nard Online-da qanuni gedişlər işarələnir, təsdiqdən əvvəl geri qaytarma imkanı var. Bu rahatlıq qaydanın niyə belə olduğunu öyrənməyə mane olmamalıdır.
Tək daş niyə təhlükəlidir?
Bir xananın üzərində sizin rəngdən yalnız bir daş varsa, ona ingiliscə blot deyilir. Rəqib həmin xanaya qanuni gedişlə gələndə tək daşınız vurulur və bara keçir. Gələn daş onun yerində qalır. İki daşla qorunan xana isə bağlıdır; rəqib ora düşə bilməz. Uzun nərddəki kimi “tək daş da qapıdır” fikrini burada tətbiq etməyin.
Təsəvvür edin, sizin 8-ci xananızda bir daş var. Rəqib öz istiqamətində həmin fiziki üçbucağa uyğun zər atır və ora çatır. Daşınız bara qoyulur. Əgər 8-ci xanada iki daşınız olsaydı, vəziyyət başqa cür həll edilərdi. Burada mütləq xatırlamaq lazımdır ki, rəqib öz gedişini başqa nömrələmə ilə izah edir. Eyni üçbucaq hər iki oyunçunun “8-ci xanası” deyil.
Hər açıq daş səhv sayılmır. Bəzən riskli daş növbəti dəfə güclü mövqe yaratmağa kömək edir, bəzən isə rəqibin evinə yaxın tək qalmaq ciddi təhlükədir. Bunun hansı halda doğru olduğunu qısa nərd strategiyası izah edir. Qayda baxımından isə fikir sadədir: bir rəqib daşını vurmaq olar, iki və daha çoxunu vurmaq olmaz.
Bara düşən daş necə qaytarılır?
Vurulmuş daşınız bardadırsa, başqa daşlarınızı oynatmazdan qabaq onu geri qaytarmalısınız. Qayıdış rəqibin evinə, yəni sizin nömrələmənizə görə 24 to 19-cu xanalara edilir. Üçlük zər sizin 22-ci xananı, altılıq isə 19-cu xananı təklif edir. Hədəf nöqtə açıq olmalıdır. Orada rəqibin cəmi bir daşı varsa, qayıdan daş onu da vura bilər.
Bir daşınız bardadır, 6 to 3 gəlib. 19-cu xana rəqibin iki daşı ilə bağlıdır, 22-ci xana boşdur. Onda üçlüklə bar/22 məcburidir. Bundan sonra altılıqla qanuni gediş qalıbsa, onu da etməlisiniz. Bara düşmüş daşı gözlədib altılığı başqa daşla oynamaq olmaz. Bara girişin əsas qaydası budur: əvvəl qayıt, sonra qalan hərəkətlərə bax.
Barda iki daşınız varsa, hər iki zər üçün mümkün girişləri araşdırın. Hər iki uyğun xana qapalı olduqda həmin növbədə gediş edə bilmirsiniz. Rəqib evində altı xananı da bağlayıbsa, çıxış açılana qədər növbələr boşa gedə bilər. Amma daş oyundan çıxarılmış sayılmır. Növbəti zərlə fürsət yarandıqda qayıtmaq yenə mümkündür. Bara düşmək gecikmədir, oyundan silinmə deyil.
Vurma ilə bağlı iki gedişlik məşq
Sizin 13-cü xananızda daş var, rəqibin tək daşı isə sizin 8-ci xananızdadır. Zər 5 to 2 gəlib. 13/8 beşliklə mümkün olduğu halda həmin tək rəqib daşı vurulur və bara gedir. Qalan ikilik unudulmur: 8-ci xananın üstündəki daşı 6-ya aparmaq, yaxud başqa daşı hərəkət etdirmək yalnız müvafiq xana açıqdırsa qanunidir. Bir daş vurduğunuza görə ikinci zər hədiyyə kimi saxlanılmır.
Sonra rolları dəyişin. Bu dəfə rəqibin bardakı daşı qaytarması lazımdır, zəri isə 4 to 1-dir. Rəqibin öz nömrələməsinə görə giriş yerləri 21 və 24 olur. Əgər 21 bağlı, 24 açıqdırsa, birliklə 24-ə giriş etməlidir. Sonra dördlük üçün qanuni hərəkət axtarar. Məqsəd vurmanın çətinliyini şişirtmək deyil, hər iki oyunçunun öz nömrələməsini saxladığını başa salmaqdır.
Bu tapşırığı fiziki taxtada bir neçə dəfə təkrarlayın. Bəzən 8-ci xanadakı rəqib daşını iki daşla əvəz edin. Görəcəksiniz ki, eyni 5 to 2 zəri artıq həmin vurmanı edə bilmir. Daha sonra giriş üçün 24-cü xananı da bağlayın və növbənin nə üçün dəyişdiyini soruşun. Belə kiçik sınaqlar qaydaları əzbərləməkdən daha tez nəticə verir.
Qapı qurmaq və rəqibin yolunu bağlamaq
Sizin iki və daha çox daşla tutduğunuz xana rəqib üçün qapıdır. Evdə bir neçə belə xana qurulanda bardan qayıtmaq çətinləşir. Qapılar ardıcıl yerləşəndə möhkəm sədd əmələ gəlir. Bu, yalnız müdafiə deyil: rəqibin geridəki daşlarının irəliləməsini ləngidə və sizin daşlarınıza son mərhələ üçün vaxt qazandıra bilər.
Buna baxmayaraq, bağlı xananın üstündən bir zərlik gedişlə keçmək mümkündür; dayanmaq olmaz. Ona görə üç bağlı xana həmişə rəqibi tam saxlamır. Uyğun zər onu səddin o biri tərəfinə çıxara bilər. Ardıcıl qapıların strateji dəyəri neçə və hansı xananın tutulmasından asılıdır. “Qapı” sözünü eşidəndə bu fərqi də düşünün.
Uzun nərddə bütün on beş rəqib daşını arxada saxlayan altıxanalı səddə xüsusi məhdudiyyət var. Bu, qısa nərdə aid deyil. İki oyun arasındakı ən mühüm qayda fərqlərindən biri məhz budur. Həmçinin sizin evdə qurduğunuz qapılar da öz daşlarınızı vaxtından əvvəl yığmağa icazə vermir. Evdən çıxarma qaydasına keçmək üçün bütün aktiv daşların evə çatması şərtdir.
Son daşı evə çatdırmaq
Sizin eviniz 1 to 6-cı xanalardır. On beş aktiv daşın hamısı orada olmayınca heç birini yığa bilməzsiniz. Bir daşınız 7-ci xanadadırsa, deməli şərt ödənməyib. Bir daşınız bardadırsa, yenə ödənməyib. On dörd daşın evdə, birinin isə çox uzaqda olması oyunçunu yığım mərhələsinə keçirmir. Bu sadə sərhəd çox səhv hesablamanın qarşısını alır.
Fərz edin ki, on dörd daş evdədir, sonuncu isə 9-cu xanadadır. Zər 3 to 1 gəlib. Əgər 6-cı xana açıqdırsa, əvvəl 9/6 gedişi ilə son daşı evə gətirə bilərsiniz. Bundan sonra birliklə yeni qanuni hərəkət və ya yığım imkanı yoxlanır. Birliklə 1-ci xanadakı daşı əvvəlcə yığmaq olmaz, çünki o anda sonuncu daş hələ evdən kənardadır. Növbə daxilində ardıcıllıq hüquqi vəziyyəti dəyişir.
Yığım zamanı bir daşınız vurulsa, yığıma fasilə verirsiniz. Həmin daşı bardan qaytarıb yenidən öz evinizə gətirmədən növbəti daşınızı yığa bilməzsiniz. Əvvəllər yığılmış daşlar geriyə qaytarılmır. Bu səbəbdən oyunun sonuna yaxın tək daş saxlamaq çox baha başa gələ bilər: rəqibin bir dəqiq vurması bir neçə növbəlik yolu yenidən başlamağa məcbur edir.
Evdən daş yığmağın incə qaydaları
Bütün daşlar evdə olanda zərin göstərdiyi xanadan daş götürmək olar. Altılıq 6-cı xananın, üçlük 3-cü xananın daşını çıxara bilər. Qoşa zərdə dörd ayrı hərəkət nəzərdə tutulur. Həmişə dərhal daş götürmək məcburi deyil: qanuni imkan olduqda evin daxilində başqa xanaya hərəkət etmək də mümkündür. Əsas məsələ bütün istifadə oluna bilən zərlərin qaydaya uyğun oynanmasıdır.
Zər sizin ən uzaq qalan daşınızın xanasından böyükdürsə, ən uzaq dolu xanadan daş yığmaq mümkündür. Məsələn, 6-cı xana boşdur və ən uzaqdakı daşınız 5-ci xanadadırsa, altılıqla 5-dən daş götürə bilərsiniz. Amma 6-cı xanada daş olduğu halda altılığı seçib 5-dən götürmək olmaz. Eləcə də 5-də daş ola-ola dördlüyü istənilən daha yaxın daş üçün istifadə etmək hüququ yaranmır.
Məşq üçün evdə 5, 3 və 1-ci xanalarda daş saxlayın, 6-cı xanada daş olmasın. Zər 6 to 2-dir. Altılıqla 5-ci xanadan daş çıxarmaq olar, çünki daha uzaqda heç nə qalmayıb. İkiliklə isə mövcud daşların 3-dən 1-ə keçməsi kimi qanuni hərəkətlər yoxlanılır. Daş sayı və digər xanalardakı vəziyyət tam təsvir edilmədən bütün gedişlərin siyahısını vermək doğru deyil. Qaydanın məntiqini öyrənmək kifayətdir.
Adi qələbə, mars və ənənəvi backgammon nəticəsi
Hər on beş daşı birinci yığan oyunçu qalib gəlir. Rəqib ən azı bir daşını yığıbsa, adi qələbədən söhbət gedir. Rəqib heç bir daş yığa bilməyibsə, bu nəticə tavla dilində mars, beynəlxalq qaydalarda isə gammon adlanır. Nard Online üçün təqdim edilmiş oyun qaydalarına görə mars ikiqat hesablanır. Yəni bu, sadəcə qələbəni gözəl adla çağırmaq deyil.
Klassik Qərb backgammon qaydalarında bundan başqa backgammon adlı xüsusi üçqat nəticə də var: məğlub olan tərəf heç bir daş yığmayıb və onun daşlarından biri qalibin evində və ya bardadır. Bu izah ümumi oyun terminologiyası üçündür. Nard Online haqqında verilmiş məhsul sənədi ikiqat marsı təsdiqləyir, lakin ayrıca üçqat nəticənin tətbiqdə işlədiyini təsdiqləmir. Saytda onu mövcud funksiya kimi göstərmək üçün məhsul sahibinin yoxlaması lazımdır.
Vurulan hər daş ayrıca xal qazandırmır. Bir neçə qapı qurmaq, böyük zər atmaq, kubu əlinizə götürmək də avtomatik qələbə deyil. Qalibiyyət evdən yığılan daşların vəziyyətinə və Modern rejimində qəbul edilmiş kub dəyərinə görə nəticələnir. Dostlarla fiziki taxtada oynayanda əvvəlcədən “qələbələrin sayını” yoxsa “xalları” qeyd etdiyinizi razılaşdırın. Marsla bağlı mübahisələr adətən məhz iki fərqli hesab sisteminin qarışdırılmasından yaranır.
Tavla Classic: sadəcə zər və daş
Tavla Classic-də ikiqatlama kubu yoxdur. Hərəkət, daş vurmaq, bardan qayıtmaq və evdən daş yığmaq qaydaları dəyişmir. Mars nəticəsi yenə verilmiş oyun qaydalarına görə ikiqatdır. Yəni Classic daha sadə qərar ardıcıllığı təqdim edir: hansı daşı hara aparmaq, tək daşı riskə atmaq və ya hansı qapını qurmaq lazımdır. Kub təklifi barədə ayrıca qərar vermirsiniz.
Təzə başlayan üçün bu rahatdır. Siz zərin 5 to 4 göstərdiyi anda iki hərəkətin qanuni sırasını axtarırsınız, həm də oyunun dəyərinin artırılması barədə düşünmək məcburiyyətində qalmırsınız. Lakin bu, rəqib daşını vurmağın ləğvi deyil. Classic hələ də qısa nərddir və vurulan daş bardan qayıtmalıdır. Uzun nərdlə qarışdırmayın.
Tətbiqdə Classic və Modern ayrı oyun növləri kimi təsvir olunub. Classic-in içinə sonradan gözlənilməz kub funksiyası əlavə edildiyini və ya hər masa üçün düymə olduğunu fərz etməyin. Fiziki taxtada oynayırsınızsa, kubu sadəcə kənara qoyub kublsuz oyuna başlaya bilərsiniz. İkiqatlama qaydasını öyrənmək istəyəndə isə Modern variantına keçmək daha aydın təlim yoludur.
Tavla Modern: ikiqatlama kubu nə edir?
Modern rejimində üzərində 2, 4, 8, 16, 32 və 64 yazılan ayrıca kub istifadə olunur. Beynəlxalq ənənədə başlanğıc dəyər birdir. Oyunçu öz növbəsinin əvvəlində, zəri atmadan öncə, hüququ olduqda ikiqatlama təklif edə bilər. Rəqib qəbul edirsə, nəticənin dəyəri ikiqat artır; imtina edirsə, oyun əvvəlki dəyər üzrə yekunlaşır. Kub daşları daha uzağa aparmır, zərləri dəyişmir və vurma qaydasını yenidən yazmır.
Tutaq ki, kubun dəyəri ikidir və kubu idarə edən oyunçu dördə yüksəltməyi təklif edir. Rəqib qəbul etdikdə oyun dörd dəyərində davam edir və növbəti ikiqatlamanı təklif etmək hüququ kubu qəbul edən tərəfə keçir. İmtina isə əvvəlki iki dəyəri ilə oyunu bitirir. Bu izah adi beynəlxalq kub məntiqidir; Nard Online tətbiqinin konkret düymə və bildiriş görünüşü məhsul sahibi tərəfindən təsdiqlənməlidir.
Kubun olması real pulla mərc etmək demək deyil. Nard Online-dakı onlayn masalarda virtual coin-lərdən istifadə olunur, onların real pul qarşılığı yoxdur, nağdlaşdırmaq və çıxarmaq mümkün deyil. Əlavə avtomatik ikiqatlama, “beaver” və ya turnirə aid xüsusi kub razılaşmaları məhsul təsvirində yoxdur. Belə qaydaları tətbiqə aid etmək əvəzinə, yalnız başqa stolüstü oyun ənənələri kimi izah etmək lazımdır.
Üç qısa vəziyyət, üç ayrı qərar
Birinci vəziyyət: başlanğıc gedişi. Sizin 24-cü xananızda daş var, zər 6 to 1 gəlib. 18 və 17-ci xanalara dayanmaq qanunidirsə, 24/18, sonra 18/17 ardıcıllığını sınaya bilərsiniz. Başqa daşı birliklə hərəkət etdirmək də mümkün ola bilər. “İki rəqəmin cəmi yeddidir, ona görə 24-dən 17-yə birbaşa keçdim” demək düzgün deyil. Aralıq dayanacağın da vəziyyəti yoxlanmalıdır.
İkinci vəziyyət: vurmaq fürsəti. Sizin 13-cü xananızda daş, 10-cu xananızda isə rəqibin tək daşı var. 3 to 5 gəlibsə, üçlüklə 13/10 vurma yarada bilər. Beşlik ayrıca qanuni qaydada oynanmalıdır. 10-cu xanada iki rəqib daşı olsaydı, həmin üçlük dayanacağı qapalı olardı; ancaq başqa beşlik gedişi mümkündürsə, onu yoxlamaq lazımdır. Zər eyni, mövqe fərqlidir.
Üçüncü vəziyyət: yığım. Bütün aktiv daşlar evdədir, bir daş 6-cı, iki daş 4-cü və qalanlar daha yaxın xanalardadır. Zər 6 to 4 gəlib. Qanuni şəraitdə 6 və 4-dən birər daş çıxarmaq mümkündür. Əgər 6-cı xana boş olsaydı və ən uzaq daş 4-də qalsaydı, altılıqla 4-dən daş götürmək üçün başqa əsas, artıq böyük zər qaydası, işə düşərdi. Bu fərqi izah edən oyunçu qaydanı həqiqətən anlayır.
Masada tez-tez eşidilən mübahisələr
“Qapalı xananın üstündən keçə bilərəm?” Bir zərin məsafəsi ilə açıq son nöqtəyə çatırsınızsa, bəli. “İki zərin arasında orada dayana bilərəm?” Xeyr. “Barda daşım varkən başqa daşı oynadaram?” Əvvəl qanuni girişləri etməlisiniz. “İkinci zəri işlətmək tək daşı açıq qoyur, etməsəm olar?” Qanuni oynanırsa, olmaz. Hər sualda başlanğıc, aralıq və son xana ayrı yoxlanmalıdır.
Bəzi mübahisələrin isə tək cavabı yoxdur, çünki ev qaydaları dəyişə bilər. Hansı oyunçu ilk başlayır, xüsusi xal razılaşması varmı, qeyri-standart kub qaydaları tətbiq olunacaqmı? Bunlar əvvəlcədən aydınlaşdırılmalıdır. Tətbiqdə də məhsul sənədində olmayan qaydanın olduğunu iddia etmək düzgün deyil. Məqalə standart qısa nərdi təsvir edir və mövcud məhsul xüsusiyyətlərini ayrıca ayırır.
Dostla oynayanda vəziyyəti saxlayın, hərəkətin hansı oyunçu nömrələməsi ilə deyildiyini müəyyən edin, rəqib daşlarının sayını baxın, sonra hər zərin dayanacağını yoxlayın. Sakit təhlil adətən “mən iyirmi ildir belə oynayıram” mübahisəsindən daha məhsuldardır. Tətbiqdə gedişin təsdiqindən əvvəl qaytarılması və qanuni nöqtələrin işarələnməsi belə məşq üçün münasibdir.
Yaxşı oyun vərdişi necə yaranır?
Hər növbənin əvvəlində özünüzə beş sual verin. Barda daşım varmı? Rəqib hansı xanalarda iki daşla qapı qurub? Hər iki zəri istifadə etmək mümkündürmü? Hansı gediş mənim tək daşımı rəqib üçün açıq qoyacaq? Evə yaxınlaşanda beşinci sualı əlavə edin: aktiv daşların hamısı 1 to 6-cı xanalardadırmı? Bu sıra sizi həm qanunsuz gedişdən, həm də tələskən qərardan qoruyur.
Məşq etmək üçün 13-cü xanada iki daş qoyun, rəqibin iki daşını 10 və 8-ci xanalarda yerləşdirin, sonra 5 to 3 zərini düşünün. 10-cu xananın qapısını açıb orada bir rəqib daşı saxlayın və sualı yenidən cavablandırın. Sonra öz daşınızdan birini bara qoyun. Üç dəyişikliklə eyni zərin nə qədər müxtəlif nəticə verdiyini görəcəksiniz. Bu yanaşma əzbərləmədən daha dayanıqlıdır.
Qısa nərd (Tavla) qaydaları: daşların düzülüşündən marsa qədər: Android tətbiqi Google Play-də mövcuddur, iPhone versiyası isə hələ Apple yoxlamasındadır.
Ən çox edilən səhvlər
Birinci səhv qısa nərdə uzun nərdin qaydasını gətirməkdir. Rəqibin tək daşı burada qapı deyil; onu vurmaq mümkündür. İkinci səhv bardakı daşı unutmaqdır. Üçüncü səhv qoşa zəri tək böyük sıçrayış saymaqdır. Dördüncü səhv iki rəqəmin hamısı istifadə edilə bildiyi halda yalnız sərfəli görünəni seçməkdir. Bu dörd yanlışın hamısı sadə məşqlə aradan qalxır.
Evə çatan on dörd daşa baxıb yığıma başlamaq olmaz; on beşinci də gəlməlidir. Boş 6-cı xananın avtomatik bütün yaxın daşları altılıqla yığmağa icazə verdiyini düşünmək də səhvdir: ən uzaq dolu xana qaydası var. Modern rejimində kub təklifini zəri atandan sonraya saxlamaq isə standart zamanlama ilə uyğun gəlmir. Hər qaydanın öz yeri və anı var.
Nəhayət, onlayn masalardakı virtual coin-lərin real pul kimi çıxarıla biləcəyini güman etməyin. Bu belə deyil. Eyni qaydada, brauzerdə oynamağın mümkün olması telefon mağazalarında tətbiqin artıq dərc olunduğunu göstərmir. Oyunu kiməsə öyrədəndə mexanikanı da, məhsulun real mövcudluq vəziyyətini də düzgün demək etibarı artırır.
Tez-tez verilən suallar
Qısa nərddə hər oyunçunun neçə daşı var?
On beş. Standart düzülüş şəxsi nömrələmədə 24-cü xanada iki, 13-cü xanada beş, 8-ci xanada üç, 6-cı xanada beş daşdır. Rəqib eyni sxemi öz baxış bucağına uyğun qurur.
Tavlada iki oyunçu eyni istiqamətdə gedir?
Xeyr. Qısa nərddə oyunçular fiziki taxta üzərində əks istiqamətdə hərəkət edirlər. Hər biri öz nömrələməsində 24-dən 1-ə doğru gəlir.
Rəqibin tək daşını vura bilərəm?
Bəli. Tək rəqib daşı olan xana açıq sayılır; ora düşən daş onu bara göndərir. İki və ya daha çox rəqib daşı olan xana bağlıdır.
Bara düşmüş daşı nə vaxt qaytarmaq lazımdır?
Başqa daşları tərpətməzdən əvvəl. Qanuni giriş heç bir zərlə mümkün deyilsə, həmin növbədə gediş edə bilmirsiniz.
Zərin hər iki rəqəmini oynamaq vacibdir?
Mümkündürsə, bəli. Yalnız bir rəqəm oynana bilirsə, o istifadə olunur. Hər ikisi ayrı-ayrılıqda mümkün, birlikdə isə qeyri-mümkündürsə, böyük rəqəm seçilir.
7-ci xanada daş qalıbsa, evdən yığa bilərəm?
Xeyr. Bütün aktiv daşlar 1 to 6-cı xanalarda olmalıdır və barda heç bir daş qalmamalıdır.
Mars nə deməkdir?
Qalib bütün daşlarını yığdığı anda məğlub tərəf heç bir daşını çıxarmayıbsa, buna mars deyilir. Nard Online üçün verilən qaydaya əsasən mars ikiqat nəticədir.
Nard Online-da ayrıca üçqat backgammon nəticəsi var?
Ümumi Qərb qaydalarında belə nəticə tanınır. Ancaq təqdim edilmiş məhsul təsviri onun tətbiqdə ayrıca hesablandığını təsdiqləmir; dəqiqləşdirmə tələb olunur.
Tavla Classic ilə Modern nə ilə fərqlənir?
Əsas fərq ikiqatlama kubudur. Modern-də kub var, Classic-də yoxdur. Daşların düzülüşü, vurulması və evdən yığılması eyni qaydalara əsaslanır.
İnternetsiz tavla oynamaq olur?
Bəli. Nard Online-da üç çətinlik səviyyəsində offline botlar var. İki nəfər bir cihazda Pass & Play rejimindən də istifadə edə bilər.
İkiqatlama kubu pulla mərc deməkdir?
Xeyr. O, xal dəyəri ilə bağlı oyun mexanizmidir. Nard Online-ın virtual coin-lərinin pul dəyəri yoxdur və onları nağdlaşdırmaq mümkün deyil.
Strategiyanı haradan öyrənim?
Əvvəlcə bu qaydaları tətbiq edin, sonra Tavla strategiyası bölməsində riskli daşlar, qapılar və kub qərarlarını araşdırın.
Summary
Qısa nərddə əsas məqsəd on beş daşın hamısını evinizə gətirib rəqibdən əvvəl yığmaqdır. Oyunçular əks istiqamətlərdə hərəkət edir, rəqibin tək daşını vurmaq olur, vurulmuş daş isə bardan qaytarılmalıdır. Hər iki zər mümkün olduqda oynanır; evdən yığım yalnız bütün aktiv daşlar son altı xanada olanda başlayır. Mars ikiqat hesablanır.
Classic və Modern-in hərəkət qaydaları eynidir. Modern-ə ikiqatlama kubu əlavə olunur. Qaydalara yiyələndiyinizi yoxlamaq üçün özünüzdən soruşun: bağlı xana ilə tək daşın fərqini izah edə bilirəmmi, bardan qayıtmağı birinci hesablayırammı, yığım zamanı böyük zərdən düzgün istifadə edirəmmi? Bu üç suala rahat cavabınız varsa, növbəti addım strategiyadır.