Uzun nərddə zər və qoşa: gedişləri necə oynamaq olar
Uzun nərddə iki zərin və qoşanın oynanması, dörd hərəkət, bağlı enişlər və məcburi gedişlər üçün aydın nümunələr.
Zərləri toplamaq niyə kifayət etmir?
Çay süfrəsi arxasında kimsə 6 və 5 atanda tez hesablayır: on bir xana. Məsafə doğrudur, ancaq uzun nərddə qaydanın yarısı itir. Hər zərin ayrıca enişi var. Öz başınızı 24-cü xana saysanız, əvvəl 6 oynamaq 18-ə, sonra 5 oynamaq 13-ə gətirər. Əksinə, əvvəl 5 oynasaq 19-a, sonra 6 oynasaq 13-ə gedərik. Son xana eynidir, ara dayancaqlar isə fərqlidir. Rəqib 18-də dayanıbsa, birinci ardıcıllıq bağlanır, 19 boşdursa ikinci yol işləyə bilər.
Bu qaydanı yeni öyrənənlərə zərləri əlinizdə ayrı saxlayaraq izah edin. Birini oynadıqdan sonra daşın hansı nömrəli xanada dayandığını göstərin. Sonra ikinci zəri işə salın. Nə qədər uzağa getmək istədiyiniz deyil, hər iki enişin qanuni olması əsasdır. Uzun nərddə rəqibin bir daşı belə xananı bağlayır. Qısa nərddən fərqli olaraq burada vurmaq yoxdur.
Qoşa zərdə dörd ayrıca hərəkət
İki zərdə 2-2 gələndə iki yox, dörd dəfə iki xanalıq gediş oynanır. Məsələn, 18-ci xanadakı daşı 16-ya, oradan 14-ə, sonra 12-yə və nəhayət 10-a aparmaq olar, amma yalnız bu enişlərin hamısı açıqdırsa. 14 rəqibə məxsusdursa, bir neçə zəri birləşdirərək onun üstündən süni tullanış etmək olmaz. Digər daşların mümkün gedişləri ayrıca nəzərdən keçirilməlidir.
Eyni məntiq 5-5 və 6-6 üçün də işləyir. Qoşa zər dörd hərəkət imkanı yaradır, hər dördünün mütləq baş tutmasına zəmanət vermir. Məcburi gediş prinsipi qüvvədə qalır: hansı hərəkətlər qanuni mümkün olsa, onlar istifadə edilir. Daşların yerləşdiyi vəziyyət, bağlı xanalar və başdan çıxma limiti zərin real nəticəsini dəyişə bilər. Bu qaydanı bəxtin deyil, taxtanın şərti kimi düşünün.
Tam gediş və zərlərin ardıcıllığı
Bir zəri oynayıb o birini saxlayaraq növbəni bitirmək, hər ikisi oynana bildikdə, düzgün deyil. Gediş sizin üçün əlverişsiz olsa da qanunidirsə, mümkün hərəkətlərdən istifadə olunmalıdır. Yalnız bir zərin oynana bildiyi hallarda daha böyük rəqəm qaydasını, hansı variantın həqiqətən qanuni olması ilə birlikdə yoxlayın. Bir daşın yolunun bağlı olması bütün taxtada çıxış olmadığı anlamına gəlmir.
Tutaq ki, daşınız 14-dədir, 5 və 3 gəlib. Rəqib 9-u bağlayıb, 11 və 6 isə açıqdır. Beşlə başlamaq alınmır, üçlə 11-ə, sonra beşlə 6-ya çatmaq mümkündür. Digər daşlar varsa, hər iki zəri başqa cür bölmək də qanuni ola bilər. Buna görə seçimdən əvvəl yalnız yekun nöqtəni yox, bütün ara dayancaqları düşünmək lazımdır.
Baş və sədd zərlərin sayından üstündür
Oyunun əvvəlində on beş daş 24-cü xanada yığılır. Adi növbədə başdan ən çox bir daş çıxarılır. Sonrakı növbədə 3-3 gəlməsi dörd təzə daşı başdan çıxarmağa icazə vermir. Bir daş çıxıb, daha sonra həmin və ya əvvəl çıxmış daşlar hərəkət edə bilər. Yalnız oyunçunun ilk növbəsində 6-6, 4-4 və 3-3 qoşaları üçün rəqibin başı yolu bağladığı zaman xüsusi istisna mümkündür.
Beş ardıcıl xananı tutmusunuzsa, altıncı xananı tutmaq da ayrıca qayda ilə qiymətləndirilir. Altıxanalıq sədd bütün on beş rəqib daşını arxada saxlayırsa, onu qurmaq olmaz. Beləliklə, hər enişin arifmetik cəhətdən düz olması kifayət deyil. Rəqibin bütün daşlarının vəziyyətini, baş məhdudiyyətini və zərlərin tam istifadəsini bir yerdə yoxlamalısınız.
Taxtada özünüzü necə yoxlayın?
Növbəti dəfə 4 və 2 gələndə əvvəlcədən iki ssenari qurun. Daş 17-dədirsə, 17-dən 13-ə və 11-ə, yaxud 17-dən 15-ə və 11-ə keçmək olar. Hər variantın yanında hansı xana bağlıdır, onu qeyd edin. İki bərabər məsafə fərqli qanunilik göstərə bilər. Elə buna görə strategiya yalnız neçə xana gedəcəyinizi hesablamaq deyil, hansı sıranın sabahkı mövqeyi yaxşılaşdıracağını düşünməkdir.
Nard Online oyununda qanuni gedişlərin göstərilməsi və təsdiqdən əvvəl geri qaytarma seçimi öyrənməyi rahatlaşdırır. Brauzer oyunu /play/ ünvanında işləyir, Android tətbiqi Google Play-də mövcuddur. Bu vasitələr düzgün gedişi görməyə kömək etsə də, nə üçün düzgün olduğunu özünüz izah edə biləndə qayda həqiqətən yadda qalır.
İki sıra arasında son qərar
Tutaq ki, iki fərqli ardıcıllığın hər ikisi qanunidir. Onda sadəcə enişlərin açıq olmasına baxmaq kifayət etmir, növbəti növbənin imkanlarını da müqayisə etmək lazımdır. 24-dən 18-ə, sonra 13-ə gedən yol eyni yekun nöqtəyə çatdığı halda 24-dən 19-a, sonra 13-ə gedən yoldan fərqli ara enişlərlə işləyir. Əgər hər ikisi boşdursa, hər iki sıra qayda baxımından mümkün ola bilər. Hansının üstün olduğunu isə qarşıdakı maneələrin yerləşməsi və başqa daşların vəziyyəti müəyyən edir. Bu qərarı qayda ilə strategiyanı qarışdırmadan vermək vacibdir.
Məşq dəftəri
1. 6 və 5 ilə iki marşrut
İlk növbədə bütün daşlarınız 24-dədir. 6 ilə 18-ə, 5 ilə 13-ə gedən yolu yazın. Sonra 5 ilə 19-a, 6 ilə 13-ə gedin. Rəqib 18-ci xananı tutub, 19 və 13 boşdursa yalnız ikinci ardıcıllıqdan istifadə oluna bilər. Bu nümunənin məqsədi on bir xananı saymaq yox, iki enişin fərqini görməkdir. Zərlərin yerlərini dəyişərək özünüz yenidən sınayın.
2. 17-ci xanadan iki qərar
Daşınız 17-də, zərləriniz 4 və 2-dir. Əvvəl 4 oynasanız 13-ə, ardınca 2 oynasanız 11-ə çatarsınız. Əks ardıcıllıq 15 və 11 xanasından keçir. Fərz edin ki, 13 rəqibə məxsusdur, qalanları açıqdır. Birinci yol qanunsuz, ikinci yol mümkün olur. Taxtada başqa daşlar varsa, onların da gedişlərini yoxlayın; bir daşa bağlı qalmaq lazım deyil.
3. 2-2 qoşasının pillələri
18-ci xanadakı daş üçün dörd iki xanalıq eniş belə görünür: 16, 14, 12, 10. Hər mərhələdə daşı dayandırın və xananın kimə məxsus olduğunu yoxlayın. Sonra 14-cü xananı rəqib daşı ilə bağlayın. İndi 16-dan 12-yə iki zəri birləşdirib tullanmaq olmaz. Qalan hərəkətlərin başqa daşlarla oynanmasının mümkün olub-olmadığını araşdırın.
4. 5-5 hər şeyi həll etmir
Taxtada bir daşınız 23-də, digəri 14-dədir. Qoşa beş gəlir. 23-dən 18-ə, 14-dən 9-a enişləri ayrıca nəzərdən keçirin. Sonrakı beşlərdən hansının oynana bilməsi həmin nöqtələrin açıq olmasından asılıdır. Dörd hərəkət imkanı dörd uğurlu enişin olacağı demək deyil. Əgər sonuncu eniş qadağan altıxanalıq sədd qurursa, onu da rədd etməlisiniz.
5. Sonrakı növbədə 3-3
Üçüncü növbənizdir, başda hələ on üç daş var. 3-3 gələndə 24-dən 21-ə bir daş çıxarmaq olar. Qalan üç hərəkət üçün üç ayrı yeni daş götürmək olmaz. 21-dən 18-ə davam etmək və ya əvvəlcədən yolda olan daşı hərəkət etdirmək variantlarını yoxlayın. İlk növbənin istisnası sonrakı qoşalara aid edilmir.
6. Bağlı 9-cu xana
Daşınız 14-dədir. 5 oynamaq sizi 9-a aparar, ancaq bu xana rəqib tərəfindən tutulub. 3 ilə 11-ə, ardınca 5 ilə 6-ya düşən yol açıqdırsa, hər iki zəri istifadə edə bilərsiniz. Bunu 8 xanalıq bir sıçrayış kimi göstərməyin. Aradakı eniş qanuni olmadığı halda ümumi məsafə cavabı xilas etmir.
7. Yalnız bir zər oynanır
Fərz edin ki, 6 və 2 gəlib, bütün altıxanalıq enişlər bağlıdır, yalnız iki xanalıq hərəkət mümkündür. Onda iki oynanır, çünki böyük rəqəmin qanuni yolu yoxdur. Əks vəziyyətdə yalnız altı mümkündürsə, altını istifadə edin. Hansını daha çox bəyəndiyinizə deyil, taxtanın hansı gedişə icazə verdiyinə əsaslanın.
8. Beş xanadan altı xanaya
Öz daşlarınız beş ardıcıl xananı tutur. Qoşa birlə altıncı xananı bağlaya biləcəyiniz görünür. Ancaq rəqibin bütün on beş daşı səddin arxasında qalırsa, bunu etmək qadağandır. Zərin nömrəsi uyğun gəlsə də, səddin nəticəsini yoxlamadan gedişi təsdiqləməyin. Bir qayda başqa qaydanın əvəzinə keçmir.
9. Üzərindən keçmək və enmək
Rəqib 13-ü tutur, siz 17-dəsiniz. Altı ilə 11-ə eniş varsa, 13-ün yanından keçməyiniz onu pozmur. Dörd gəlsə 13-ə enməli olarsınız və bu qadağandır. Burada əsas fərq hərəkət xəttinin üstündəki hər xana ilə zərin sonunda dayandığınız xananın eyni olmamasıdır. Dostunuza fərqi taxta üzərində göstərin.
10. Evə çatmamış daş çıxarmaq
4-cü xanada bir daşınız var, lakin qalan daşlardan biri hələ 8-ci xanadadır. Zər dörd gəldiyinə görə 4-dəki daşı taxtadan çıxara bilməzsiniz. Daş çıxarma mərhələsi üçün on beş daşın hamısı əvvəlcə evdə olmalıdır. Bu məşq zərlə hərəkəti, evə yığılmanı və yekun çıxarma qaydasını bir-birindən ayırmağa kömək edir.
11. Qoşanın ehtimalı
İki ədalətli zər üçün 36 nizamlı nəticə var. Bunların altısı qoşadır, deməli istənilən qoşanın ehtimalı 6/36-dır. Konkret 4-4 isə 1/36 ehtimalla gəlir. Bu rəqəmlər zərin üzünü təsvir edir; taxtada dörd hərəkətin hamısının oynanacağını demir. Riyazi ehtimalı xananın açıq olması şərti ilə qarışdırmayın.
Tez-tez verilən suallar
6 və 5 bir dəfəlik on bir xana sayılır?
Yox. İki zər ayrı enişlər verir. Bir daşla ardıcıl oynamaq mümkündür, lakin aradakı xana da qanuni olmalıdır.
3-3 gələndə neçə gediş olur?
Üç xanalıq dörd ayrı hərəkət nəzərdə tutulur. Hər birinin oynanması xananın açıq olmasından və digər qaydalardan asılıdır.
Qoşa baş qaydasını ləğv edirmi?
Xeyr. Adətən başdan bir daş çıxır. Yalnız ilk növbənin müəyyən bloklanmış 6-6, 4-4 və 3-3 vəziyyətlərində istisna var.
İstəmədiyim zəri saxlayıb keçə bilərəm?
Xeyr. Qanuni mümkün hərəkətlərdən istifadə edilməlidir. Əvvəlcə zərlərin hər iki ardıcıllığını və digər daşları yoxlayın.
Rəqibin tək daşını vura bilərəm?
Uzun nərddə vurmaq yoxdur. Rəqibin bir daşı belə eniş xanasını bağlayır.
Bağlı xananın üzərindən keçmək olarmı?
Zərin tam məsafəsi başqa açıq xanada bitirsə, aradakı bağlı nöqtədən keçmək mümkündür. Orada dayanmaq olmaz.
Hər qoşada dörd hərəkət mütləq baş tutur?
Xeyr. Dörd imkan var, amma bağlı yollar bəzi hərəkətlərə mane ola bilər. Mümkün olanlar oynanmalıdır.
Altıxanalıq sədd hər zaman olar?
Xeyr. Bütün on beş rəqib daşını arxada saxlayan altıxanalıq sədd qadağandır.
Qoşa nə qədər tez-tez gəlir?
Ədalətli iki zərlə altı qoşa nəticə 36 mümkün nizamlı nəticədən biridir. Ümumi ehtimal 1/6-dır.
Qaydaları harada məşq edim?
Nard Online-un /play/ brauzer oyununda qanuni gediş göstəricilərini izləyin və hər ara enişi nömrə ilə izah edin.