Uzun Tavlada Zar ve Çift: Her Hamle Nasıl Oynanır?
Uzun tavlada iki zarın kullanımı, çiftte dört hamle, kapalı noktalar ve zorunlu hamleler için somut örnekler.
Altı ile beş neden tek bir on bir değildir?
Bir tavla masasında 6 ve 5 atan oyuncu hemen toplamı söyler. Uzun tavlada on bir sayısını bilmek işe yarar, ancak tek başına yasal hamleyi göstermez. Kendi baş noktanızı 24 olarak numaralayın. Önce altıyı oynarsanız 18'e, ardından beşi oynarsanız 13'e inersiniz. Önce beşi oynarsanız 19'a, ardından altıyı oynarsanız yine 13'e varırsınız. Bitiş ortak olsa da iki güzergâhın ara durağı farklıdır. Rakip 18'i tutuyorsa ilk yol kapalı olabilir, 19 açık olduğunda ikincisi değerlendirilebilir.
Buradaki küçük fark maç boyunca büyür. Bir oyuncu zarları zihninde birleştirip tek sıçrama yaptığında ara noktadaki rakip pulunu görmez. Uzun tavlada vurma yoktur; rakibe ait tek pul bile varış noktasını kapatır. Zarların sırayla kullanılması, sadece gösterim açısından bir ayrıntı değildir. Birinci zarın sonunda hangi noktaya basıldığı gerçek bir kuraldır.
Çift zarın dört ayrı hakkı
2-2 geldiğinde toplam dört adet iki noktalık hamle vardır. Bir pul 18'deyse ve 16, 14, 12 ile 10 boşsa bunları art arda kullanabilirsiniz. Fakat 14 rakibe aitse 16'dan doğrudan 12'ye geçip iki zarı tek hamle sayamazsınız. Kalan zarları hangi başka pullarla oynayabileceğinizi araştırmanız gerekir. 5-5 veya 6-6 gibi daha büyük çiftler de aynı mantıkla ayrı ayrı değerlendirilir.
Dört hak, her koşulda dört başarılı hareket demek değildir. Bir iniş kapalı olabilir, ilerideki pullarınız hareket edemeyebilir, hatta önerilen bir hamle yasak bir altılı duvarı tamamlayabilir. Diğer taraftan yalnızca ilk planınız başarısız diye zarı boşa bırakmak da doğru olmaz. Tahtadaki bütün uygun pullar gözden geçirilmelidir. Çift zarın iyi değerlendirilmesi, hem kuralları hem de pozisyonu okumaktır.
Oynanabilen zarları kullanma zorunluluğu
İki zarı da yasal biçimde oynayabiliyorsanız sırf daha güzel bir yığın oluşturmak için birinden vazgeçemezsiniz. Yalnızca birinin oynanabildiği durumlarda hangi sayının gerçekten kullanılabildiğini kontrol etmek ve geçerli büyük sayı kuralını uygulamak gerekir. Her iki sıralamayı denemek önemlidir; bazen önce küçük sayı, ikinci büyük sayının önünü açar. İlk başarısız denemeden sonra turu bitirmek aceleciliktir.
Örneğin 14'te duran pulunuz için 5 ve 3 attınız. Rakip 9'u tutuyor, 11 ve 6 ise boş. Beş önce oynanırsa 9'a basmak yasaktır. Üç önce oynandığında 14'ten 11'e, sonra beşle 6'ya gitmek mümkün olabilir. Aynı rakamlar, aynı toplam, fakat bambaşka sonuç. Birden çok pulunuz hareket edebiliyorsa tüm yasal seçeneklerin karşılaştırılması gerekir.
Baştan çıkış sınırı da uygulanır
Uzun tavlada başlangıçta on beş pul başta birikir. Normal turda en fazla bir pul baştan çıkar. Üçüncü turda gelen 3-3, dört farklı pulu baştan çıkarma hakkı vermez. Bir pul çıkıp ardından ilerleyebilir; başka hamleler daha önce oyuna açılmış pullarla yapılır. Sadece oyuncunun kendi ilk turunda 6-6, 4-4 veya 3-3 geldiğinde, rakibin başı normal devamı kapatıyorsa ikinci çıkışa yönelik sınırlı istisna uygulanabilir.
Bu ayrımı yeni başlayan birine anlattığınızda 'dört hamle' ile 'dört yeni pul' sözlerinin aynı şey olmadığını vurgulayın. Her zar değeri hareket hakkı verir, ancak o hareketin hangi pul tarafından kullanılabileceği ayrı kurallara bağlıdır. Baştaki yığın büyükken bu kural daha görünür olur. Oyun ilerledikçe başka pulların serbest olması seçenekleri genişletir.
Bir noktadan geçmek, o noktaya basmak değil
Diyelim ki 17'de bir pulunuz var, rakip 13'ü tutuyor. Altı ile 11'e inmek, 11 açık olduğu sürece tek zar bakımından mümkün olabilir. Dört ile 13'e inmek ise yasaktır. Tahtadaki bütün üçgenlerin üzerinden görsel olarak geçmek, her birine basmak anlamına gelmez. Kontrol etmeniz gereken şey zarın sona erdiği noktadır. Ancak art arda iki zar kullanıyorsanız ilk zarın sona erdiği nokta da gerçek bir iniştir.
Beş noktayı yan yana tuttuğunuzda altıncıyı doldurmak ayrıca kontrol edilir. Eğer altı noktalı engel rakibin on beş pulunun tamamını geride hapsedecekse o engeli kuramazsınız. Kuralı yalnızca sayma işlemiyle açıklamak bu nedenle eksik kalır. Hangi renkte kaç pulun duvarın ilerisinde bulunduğunu da hesaba katmak gerekir.
Sırayı sözle anlatma alışkanlığı
Bir hamleyi arkadaşınıza '17'den 13'e, ardından 11'e' diye anlatmak, 'altı ilerledim' demekten daha açıklayıcıdır. Sonra sırayı değiştirip 17'den 15'e ve 11'e bakın. İki yol da açıksa karar stratejiktir; biri kapalıysa kural zaten seçimi sınırlar. Açık noktaları küçük bir kâğıtta işaretleyerek çalışmak, gerçek tahtada sık yapılan aceleci hataları azaltır.
Nard Online yasal hamleleri gösterir ve onaydan önce geri alma olanağı sunar. Tarayıcı oyunu /play/ üzerinde canlıdır. Android sürümü Google Play'de bulunmaktadır; iPhone sürümü incelemede olup açıklanmış bir çıkış tarihi yoktur. Oyunun gösterdiği hamlenin neden mümkün olduğunu kendiniz açıklayabiliyorsanız bu çalışmanın amacına ulaşmışsınız demektir.
Alıştırma defteri
1. 6 ve 5 için iki ayrı yol
Baş noktanız 24 olsun. İlk rota 24'ten 18'e, oradan 13'e; ikinci rota 24'ten 19'a, ardından 13'e gider. Rakibin 18'de tek pulu bulunduğunu, 19 ile 13'ün boş olduğunu varsayın. Birinci yol ara inişte durur, ikincisi ise yasal olabilir. Bir arkadaşınız 'ikisi de on bir ediyor' derse ona toplamın neden yeterli olmadığını tahtada gösterin. Aynı sonuca ulaşmak aynı hamleyi yapmış olmak değildir.
2. 17 noktasında 4 ve 2
Pulunuz 17'deyken 4 ve 2 geliyor. Önce dört oynandığında 13 ve 11, önce iki oynandığında 15 ve 11 kontrol edilir. Rakip 13'ü tutuyor, diğer noktalar açıksa ilk sıralama reddedilir. İkinci sıra uygun olabilir. Bu alıştırmada yalnızca matematiksel mesafeyi değil, her zarın ayrı varış noktasını işaretleyin. Sonra diğer pullarla alternatif hamle bulunup bulunmadığını araştırın.
3. 2-2 merdiveni
18'deki pulunuzu 16, 14, 12 ve 10'a dört ayrı ikilik hareketle götürün. Bütün inişlerin açık olması koşulunu not edin. Daha sonra rakibin 14'e bir pul koyduğunu düşünün. 16'dan 12'ye iki zarı birleştirip aradaki kapalı inişi yok sayamazsınız. Kalan hareketleri başka pullarla kullanmak mümkünse onları da oynamanız gerekir. Dört hamlenin her biri tek başına incelenir.
4. 5-5 dört güvenli hamle demek değil
Gelişmiş bir durumda pullarınız 23 ve 14'te olsun. 5-5 atınca 23'ten 18'e, 14'ten 9'a inişleri değerlendirin. Sonraki beşlerin nereye basacağını ayrıca yazın. Dört zar hareketi var diye bütün durakların açık olması beklenmez. Kimi inişlerde rakip pulu vardır, kimi seçeneklerse yeni bir yasak duvar doğurabilir. Zar sayısını hareket planıyla karıştırmayın.
5. Sonraki turda 3-3
Üçüncü turunuzda başta on üç pul kalmışken 3-3 attınız. Baştan bir pul 21'e çıkabilir. Ancak kalan üç hareketi üç ayrı yeni pul ile kullanamazsınız. 21'den 18'e devam etmeyi ya da önceden gelişmiş pulları oynatmayı araştırın. İlk turdaki istisna bu örneğe taşınmaz. Zarın aynı çıkması, turun zaman bakımından da aynı olduğu anlamına gelmez.
6. Dokuz numara kapalı
14'teki pul için 5 ve 3 attığınızı varsayın. 9 rakibe ait, 11 ile 6 açık. Beşle başlamak 9'a basacağı için yasaktır. Üçle 11'e inip beşle 6'ya gitmek uygun olabilir. İki yolu kağıda yazmak hatayı hemen gösterir. Bir de başka pulların iki zarı kullanabildiği seçenekleri kontrol edin. Tek bir pulu seçmek hamlenin bütünü hakkında karar vermek değildir.
7. Yalnız bir zar oynanabiliyor
6 ve 2 gelmişken tüm altılık inişlerin kapalı, ancak bir ikilik inişin açık olduğunu düşünün. Altıyı oynamak imkânsızsa ikiyi oynarsınız. Tersi durumdaysa yalnız altıyı kullanırsınız. Büyük sayının önceliği, yasak noktaya basmaya izin vermez. Soruyu çözerken önce gerçekten hangi inişlerin yasal olduğunu belirlemek gerekir. Kişisel tercihle zarı boşa bırakamazsınız.
8. Altıncı noktayla kurulan engel
Arka arkaya beş noktayı kontrol ediyorsunuz ve bir zar sizi altıncı boş noktaya taşıyacak. Önce rakibin on beş pulunun konumunu sayın. Hepsi kurulacak altılı engelin gerisinde kalıyorsa bu hamle yasaktır. İniş noktasının rakipten boş olması tek başına yeterli değil. Duvarın tamamlanması başka bir kuralı ihlal edebilir. Bu örnek, iki ayrı yasal kontrolün aynı hamlede neden gerekli olduğunu gösterir.
9. Geçmek başka, inmek başka
Rakip 13'ü tutarken pulunuz 17'de olsun. Altı oynayarak 11'e inebilirsiniz, eğer orası açıksa; dört oynayıp 13'e basamazsınız. Tek zar içinde geçilen üçgenler ile zarın bitimindeki varış noktası arasındaki fark önemlidir. Aynı pulu iki zarla yürütürken ilk zarın bittiği yer de bağımsız iniştir. Bunu iki renkli kalemle çizerek sınayın.
10. Eve girmek ve pul toplamak
4 numarada pulunuz var fakat diğer pullardan biri hâlâ 8'de duruyor. Dört attığınız için 4'teki pulu hemen dışarı çıkaramazsınız. Önce on beş pulun tamamı evin 1 ile 6 arasındaki noktalarına gelmelidir. Bu alıştırma zarın normal hareketini, eve geliş sürecini ve son toplama evresini birbirinden ayırır. Oyun ilerledikçe aynı sayı farklı amaca hizmet eder.
11. Çift gelme olasılığı
İki adil altı yüzlü zar için 36 sıralı sonuç vardır. Bunların altısı çift olduğundan herhangi bir çift gelme olasılığı 6/36, yani altıda birdir. Belirli bir 4-4 ise 1/36'dır. Bu olasılık zarın sonucunu anlatır; tahtada dört hareketin hepsinin kullanılabileceğini kanıtlamaz. Kurallar ve açık noktalar gerçek hareket sayısını belirler.
Sıkça sorulan sorular
6 ve 5 tek hamlede on bir sayılır mı?
Hayır. Aynı pulda art arda kullanılabilirler, ama ilk zarın bitiş noktası da yasal olmalıdır.
3-3 kaç hareket verir?
Üç noktalık dört ayrı hareket verir. Hamlelerin uygulanması açık inişlere ve diğer sınırlamalara bağlıdır.
Çift zar baş kuralını kaldırır mı?
Hayır. Normal turda tek pul baştan çıkar. Belirli ilk tur çiftlerinde koşullu istisna vardır.
Sevmediğim zarı oynamayabilir miyim?
Hayır. Oynanabilir hareketlerin kullanılması zorunludur. Farklı sıralamaları ve diğer pulları inceleyin.
Rakibin tek pulunu vurabilir miyim?
Uzun tavlada hayır. Rakibe ait tek pul bile iniş noktasını kapatır.
Kapalı bir noktanın üzerinden geçilir mi?
Zarın tam mesafesi başka açık bir noktada bitiyorsa geçilebilir, fakat kapalı noktaya inilemez.
Her çiftte dört başarılı hareket yapılır mı?
Dört hareket hakkı vardır, ancak kapalı yollar yüzünden bazıları kullanılamayabilir.
Altı noktalı duvar her durumda serbest mi?
Hayır. Rakibin bütün on beş pulunu geride hapseden kesintisiz altı nokta engeli kurulamaz.
Çift gelme olasılığı kaçtır?
İki adil zarda 36 sıralı sonucun altısı çifttir. Olasılık altıda birdir.
Bu konuyu nerede çalışabilirim?
/play/ adresinde Long Nard modunu açıp gösterilen yasal hamleleri numaralı noktalarla karşılaştırabilirsiniz.