Uzun nərddə baş qaydası: hər növbədə bir daş
Uzun nərddə başdan hər növbədə bir daş çıxarma qaydasını, bağlı xanaları və ilk növbə istisnasını öyrənin.
On beş daşın bir-bir yola çıxması
Uzun nərddə oyunun başlanğıcı başqa taxta oyunlarından seçilir. Bütün daşlar eyni baş xanasında yığılır. Çox adam ilk dəfə iki zər atanda hər zərə ayrıca daş vermək istəyir. Ancaq baş sadəcə daşların saxlandığı nöqtə deyil, ona xüsusi çıxış limiti qoyulub. Öz baxışınızdan baş 24-cü xanalıq başlanğıcdır, ev isə 1-dən 6-ya qədər uzanır. Adi gedişdə başdan iki ayrı daş çıxarmaq olmaz, hətta hər iki eniş boş olsa da.
Qaydanın məqsədini başa düşmək üçün on beş daşı ardıcıl növbələrlə dağılan dəstə kimi təsəvvür edin. Bir daş yol açır, digərləri sonra gəlir. İlk çıxmış daş bu növbənin ikinci zərini də istifadə edə bilər. İkinci zər başdan təzə daş çıxarmağa deyil, artıq hərəkətdə olan daşın başqa nöqtəyə çatmasına xidmət edə bilər. Beləcə, oyunçunun qarşısında yalnız məsafə məsələsi yox, inkişaf tempi yaranır.
Bir daşın iki dəfə hərəkəti iki çıxış deyil
5 və 3 atdığınızı düşünün. 24-dən 19-a bir daş keçir, sonra eyni daş 16-ya gedir. İki ayrı eniş var, amma başdan bir daş çıxıb. Əksinə, bir daş 24-dən 19-a, başqa daş 24-dən 21-ə gedirsə, iki ayrı baş çıxışı yaranır. İkinci variant adi növbədə qadağandır. Bu fərqi gözlə görmək üçün gedişdən əvvəl başdakı daşları sayın, sonra nə qədər azaldığını yoxlayın.
Baş qaydasını zərlərin tam istifadəsi ilə qarışdırmayın. İki zərin də qanuni hərəkəti varsa, onları oynamaq lazımdır. Sadəcə, ikinci hərəkət başqa uyğun daşla yerinə yetirilir. Əvvəlki növbələrdə yolda qalmış daşlar məhz buna görə vacibdir. Hər yeni növbədə həm başda qalan daşların sayına, həm də irəlidəki daşların yerləşməsinə baxmaq gərəkdir.
Başdan daş çıxarmamaq da mümkündür
Qayda hər növbə mütləq bir daş çıxar demir. O yalnız bir növbədə ən çox bir daş çıxarmağa icazə verir. Məsələn, bir daşınız 17-dədir, 6 və 1 gəlib, 11 və 10 açıqdır. Həmin daşla 17-dən 11-ə və sonra 10-a getmək olar. Başda yeni daş hərəkət etməsə də, baş qaydasının pozuntusu yoxdur. Bununla yanaşı, məcburi gediş prinsipi unutulmamalıdır: digər qanuni variantların sayı və zərlərin istifadəsi nəzərə alınır.
Bəzən yeni daş çıxarmağa uyğun eniş bağlı olur. Bu da bütün növbənin boşa getməsi demək deyil. Daha əvvəl başı tərk etmiş daşın yolu açıq ola bilər. Oyunçu yalnız başdakı yığının vəziyyətinə baxaraq nəticə çıxarmamalıdır. Təcrübəli oyunçuların üstünlüyü buradadır: hər zəri həm yeni çıxış, həm də yoldakı daşlar üçün qiymətləndirirlər.
Qoşa niyə dörd çıxış vermir?
3-3 gəldikdə dörd dəfə üç xanalıq hərəkət oynanır. Lakin dörd hərəkətin olması başdan dörd daşın çıxması demək deyil. Sonrakı növbələrdə bir daşı 24-dən 21-ə aparmaq, 21-dən 18-ə davam etmək, qalan üçlükləri isə digər uyğun daşlarla oynamaq mümkündür. Hər mərhələdə enişin açıq olmasını ayrıca yoxlamaq lazımdır. Qaydanı yalnız qoşa zərin böyüklüyünə bağlamaq düzgün deyil.
İlk növbədə rəqibin başı normal davamı bağlayarsa, 6-6, 4-4 və 3-3 üçün ayrıca istisna var. Məsələn, ilk 6-6 zamanı 24-dən 18-ə çıxan daşın 12-yə davamı rəqibin başı tərəfindən bağlana bilər. Belə vəziyyətdə ikinci daşın başdan çıxmasına icazə verilə bilər. Bu istisna növbəti qoşalara daşınmır və bütün qoşalara şamil edilmir.
Sürətə yox, qanuni yola baxın
Başdan çıxış tempi vacibdir: çox daş gec yola çıxsa, oyunun sonuna yaxın evə çatmaq çətinləşər. Amma tələsərək rəqibin yolunu bağlayan altıxanalıq sədd yaratmaq da həmişə mümkün deyil. Əgər bütün on beş rəqib daşı səddin arxasında qalacaqsa, belə səddin tamamlanması qadağandır. Baş qaydasına uyğun hərəkət etmək başqa blok qaydasını pozmaq hüququ vermir.
Evinizə doğru hərəkət edən daşın gələcək enişlərini də düşünün. Bir növbədə çox məsafə qazanmaq sonrakı növbədə qapalı xananın qarşısında dayanmağa səbəb ola bilər. Ona görə özünüzdən iki sual soruşun: neçə yeni daş yola çıxdı və növbəti zərlər üçün neçə açıq eniş saxladım? Baş qaydası məhz bu iki sualı oyunun mərkəzinə gətirir.
Nard Online-un /play/ brauzer versiyasında hərəkətləri yoxlaya bilərsiniz. Android tətbiqi Google Play-də artıq canlıdır. Qanuni gedişlərin işıqlandırılması izahı asanlaşdırır, amma istənilən şəkil və qayda nümunəsi oyunun aktual mühərriki ilə ayrıca təsdiqlənməlidir.
Məşq dəftəri
1. 5 və 3 ilə bir daş
On beş daş 24-dədir, zərlər 5 və 3 göstərir. Birinci hərəkətlə daşı 19-a, ikinci ilə 16-ya aparın, enişlərin açıq olduğunu fərz edin. Başda on dörd daş qalır. İndi müqayisə üçün iki ayrı daşı 19 və 21-ə çıxarmağı sınayın. Hər iki məsafə düzgün hesablansa da, ikinci halda başdan iki daş çıxdığı üçün adi qaydaya uyğun deyil. Məşqin nəticəsini daşların sayını sayaraq yoxlayın.
2. 14-cü xanada köhnə daş
Başda on dörd daş, yolda 14-də bir daşınız var. 4 və 2 gələndə yeni daşı 24-dən 20-yə çıxarıb, köhnə daşı 14-dən 12-yə aparmaq mümkün ola bilər. Burada iki ayrı daş hərəkət etsə də, yalnız biri başdan yenicə çıxıb. Hər iki enişin açıq olduğunu yoxlayın. Bir növbədə hərəkət edən daşların sayı ilə başdan çıxan daşların sayı eyni anlayış deyil.
3. Bu növbə başdan çıxmayın
Daşınız 17-dədir, 6 və 1 gəlib. 11 və 10 açıqdırsa, 17-dən 11-ə, sonra 10-a hərəkət edin. Başdakı daşların sayı dəyişmir. Bu hərəkət baş qaydasını pozmur, çünki qayda bir daş çıxarmağı məcbur etmir. Təbii ki, bütün zərlərin qanuni istifadəsi nəzərə alınmalıdır. Sonra düşünün: yeni daş çıxarmamaq gələcək növbələrdə yarış sürətinizə necə təsir edə bilər?
4. İki yeni daşın cazibəsi
Başda çox daş qalıb, 6 və 5 atırsınız. Bir daşı 18-ə, digərini 19-a çıxarmaq çox səmərəli görünə bilər. Ancaq iki ayrı çıxış adi növbədə qadağandır. Əvvəl 18-ə çıxan daşın daha beş xanalıq davamını, sonra artıq yolda olan daşların uyğun variantlarını yoxlayın. Gedişin cazibədarlığı onun qanuniliyini müəyyən etmir. Dostunuza bu fərqi öz sözlərinizlə izah edin.
5. Dörd üçlük, bir baş çıxışı
Oyunun dördüncü növbəsində 3-3 gəlib. Başdan bir daş 21-ə çıxır. Növbəti üçlük üçün 18-ə eniş açıqdırsa, həmin daş davam edə bilər. Daha iki üçlük başqa yoldakı daşlara verilə bilər. Dörd fərqli təzə daşın çıxarılması isə icazəli deyil. Burada qoşa dörd hərəkət, baş qaydası isə bir yeni daş deməkdir. Bunları ayrıca saymaq problemi həll edir.
6. Bağlı 19-cu xana
24-dəki başdan 5 ilə 19-a enmək istəyirsiniz, ancaq 19 rəqibdədir. 1 ilə 23-ə çıxış açıq ola bilər. Əvvəldən yolda olan daş üçün beşlik gediş də qanuni ola bilər. Bütün növbənin mümkün olmadığını söyləmək üçün hər iki zərin başqa variantlarını yoxlamalısınız. Bir xananın bağlı olması bütöv başlanğıc dəstənin əbədi bağlı qalması demək deyil.
7. Başın yanında yalnız bir yol
On beş daş hələ 24-dədir, 2 və 1 gəlib. Bir daş 24-dən 22-yə, sonra 21-ə enə bilər. İndi 22 bağlı, 23 isə açıq olsun. Zərlərin sırası və başqa daşların mövcudluğu nəticəni dəyişir. Qanuni yol açıq qalırsa, onu seçmək lazımdır. Ancaq ikinci zərlə başqa təzə daş çıxarıb limiti aşmaq olmaz. Bu məşq baş qaydasını bağlı enişlə birlikdə düşünməyə öyrədir.
8. İlk 6-6 və 12-ci xana
İlk növbənizdə rəqibin başı sizin 12-ci xananızı tutur. 6 ilə 24-dən 18-ə çıxırsınız, növbəti 6 sizi 12-yə aparmalıdır, lakin ora bağlıdır. Nard Online qaydasında bu halda ikinci daşın başdan çıxmasına istisna mümkün olur. İstisnanın səbəbi qoşanın özü yox, normal davamın rəqibin başı tərəfindən bağlanmasıdır. Sonrakı 6-6 üçün eyni nəticəni çıxarmayın.
9. Daha gec gələn 3-3
Bir neçə növbə keçib, indi 3-3 gəlib. Rəqib hələ 12-də olsa belə ilk növbə istisnası işləmir. Başdan yalnız bir yeni daş çıxa bilər. Qalan hərəkətləri artıq yolda olan daşlarla sınayın. Vaxt şərtinə diqqət yetirin: zərin rəqəmi eyni qala bilər, amma oyunun hansı növbəsində olduğunuz cavabı dəyişir. Qaydaları xatırlayarkən həmin məlumatı həmişə əlavə edin.
10. Baş qaydası ilə sədd qaydası
Bir yeni daşla altıncı ardıcıl xananı tuta biləcəyinizi düşünün. Başdan yalnız bir daş çıxardığınız üçün ilk qayda pozulmur. Amma tamamlanan sədd rəqibin on beş daşının hamısını arxada saxlayırsa, hərəkət yenə də qanunsuzdur. Hər bir gediş bütün qaydalar üzrə yoxlanır. Başdan çıxış limitinə əməl etmək rəqibin tam bloklanmasına icazə vermir.
11. Növbədən sonra sayın
Məşq dəftərində başda qalan daşların sayını yazın. Normal növbədən sonra həmin say ya dəyişməyəcək, ya da bir azalacaq. Yalnız xüsusi bloklu ilk qoşa halını ayrıca qeyd edin. Sonra istifadə etdiyiniz hər zəri də sayın. Başdan çıxan daşların miqdarının zərlərin sayına bərabər olmasını gözləməyin. Bu kiçik vərdiş eyni səhvi təkrar etməyin qarşısını alır.
Tez-tez verilən suallar
Baş nə deməkdir?
Hər oyunçunun on beş daşının başladığı tək xanadır. İki baş taxtanın diaqonal qarşı künclərində yerləşir.
Hər növbədə neçə daş başdan çıxır?
Adi halda ən çox bir daş. Sonra həmin daş və daha əvvəl çıxmış daşlar hərəkət edə bilər.
Başdan mütləq bir daş çıxarmalıyam?
Xeyr, qayda maksimumu göstərir. Amma zərlərin mümkün qanuni hərəkətlərini oynamaq öhdəliyi qalır.
Qoşa dörd yeni daş çıxarmağa icazə verirmi?
Xeyr. Qoşa dörd hərəkət verir, hərəkətlərin sayı yeni baş çıxışlarının sayı deyil.
İlk 6-6 niyə fərqlidir?
Rəqibin başı normal davamı bağlayarsa, şərtli istisna ikinci daşın çıxmasına imkan verə bilər.
Beşinci növbədə 3-3 istisnadır?
Xeyr. İstisna yalnız oyunçunun ilk növbəsinə aiddir.
Köhnə daş və yeni daş eyni növbədə gedə bilər?
Bəli. Enişlər qanunidirsə, bir yeni daşla bir əvvəldən yolda olan daş hərəkət edə bilər.
Uzun nərddə vurulan daş başa qaytarılır?
Xeyr. Uzun nərddə vurmaq yoxdur. Bar və yenidən daxil olma qısa nərd mexanizmidir.
Baş qaydası altıxanalıq sədə necə təsir edir?
Daşların inkişaf sürətini məhdudlaşdırır, amma bütün rəqib daşlarını bağlayan altıxanalıq səddin ayrıca qadağası qalır.
Bu qaydanı necə öyrənim?
Hər növbədə 24-dən neçə ayrı daşın çıxdığını sayın və zərlərin enişlərini ayrıca yoxlayın.